Analitik Bakış

Türkiye'nin Suriye rejimine ilişkin sert politikası, şu ana dek Şam yönetimi üzerinde etkili olmadı. Şiddetin giderek tırmandığı ülke iç savaşa doğru sürüklenirken, Ankara da öngörülemez bir dizi riskle karşı karşıya.

SES Türkiye'ye konuyla ilgili bir demeç veren AK Parti'nin eski dışişleri bakanlarından Yaşar Yakış, Türkiye'nin, Esed rejiminin çok kısa sürede düşeceğini varsayıp, tüm yumurtaları bu varsayıma dayanan sepete koyduğunu belirterek şöyle diyor:

"Böyle durumlarda neler olabileceği konusu deprem tahminine benzer. Beşar Esed kısa bir süre içinde de düşebilir. Bu süreç çok uzun bir zaman dilimine de yayılabilir."

Zaten gergin olan Türkiye-Suriye ilişkileri, geçtiğimiz hafta yaşanan bir gelişmeyle iyice dibe vurdu. Türkiye ve bazı ülkeler, 100'den fazla kişinin öldüğü Hula katliamına tepki olarak, topraklarındaki Suriyeli diplomatları sınır dışı etti. Şam ise söz konusu gelişmeye bu hafta Türk diplomatları sınırdışı ederek yanıt verdi.

Batılı ülkelerin eleştirilerine uzun süre direnen AK Parti, geçtiğimiz on yıllık süreçte Esed rejimi ile çok yakın ilişkiler kurdu. İki ülke arasında 60'a yakın anlaşma imzalandı; hatta ortak bir kabine toplantısı bile yapıldı. Ankara o zamanlar Suriye ile yakın ilişkiler kurduğu takdirde, komşusunun demokratik ve ekonomik geçiş sürecine girmesi konusunda etkili olabileceğini umut ediyordu.

Fakat Suriye'deki rejim karşıtı gösteriler yayılıp, rejim de buna karşılık kanlı bir bastırma harekatına başlayınca, Türkiye, diplomatik girişimlere öncülük etmek ve muhalif gruplara destek sağlamak süretiyle, Şam yönetiminin en sert eleştirmenlerinden biri haline geldi

Türkiye'nin Suriye halkının yanında yer almasını son derece doğru bulan Yakış, Esed rejimi ile bütün köprülerin atılmasının ise, Ankara'nın Suriye'deki tüm ağırlığını kaybetmesine yol açtığı görüşünde.

"Rusya, Suriye’deki değişim sürecini yönetmek amacıyla inisiyatifler almaktadır. Eğer Türkiye, Beşar Esed ile köprüleri atmamış olsa idi Rusya’nın yaptığını daha kolay yapabilirdi," diyor eski bakan.

Şu anda Ankara'nın kaygı verici iki senaryo ile karşı karşıya olduğuna değinen Yakış, bu seçenekleri şöyle özetliyor: "Türkiye, Beşar Esed’ın kısa süre içinde düşmesi halinde oluşacak kaos senaryosu ile düşüşün uzun sürmesinin yaratacağı gergin ilişkiler arasında bir seçim yapmak durumu ile karşı karşıyadır.

Yakış, her iki sonucun da Türkiye açısından etkilerinin büyük olacağı uyarısında bulunuyor.

Suriye’de rejimin kontrol dışı bir şekilde çökmesi, ülkedeki siyasi ve toplumsal yapıların, ordunun, polis ve istihbarat teşkilatlarının da aynı anda çökmesi anlamına geliyor. Şayet Esed rejimi, bunlara alternatif kurumlar yaratılmadan çökertilirse, ülkenin kaosa düşmesi kaçınılmaz. Bu kaosun ise Türkiye açısından öngörülemeyen olumsuz etkileri olacağı kesin.

Türkiye'nin Suriye konusundaki sert tutumunu eleştiren muhalefet de gidişattan endişeli. SES Türkiye'ye konuşan CHP milletvekili ve eski büyükelçi Osman Korutürk, "hükümetin Suriye politikasını fiyasko" olarak nitelendiriyor.

Korutürk, "Böylelikle Türkiye, Suriye'nin iç karışıklıklarında doğrudan taraf olarak, bölgede yumuşak güç kullanan, ağırlığı olan, sözüne güvenilen ve ihtilaflarda arabuluculuğuna başvurulabilecek bir ülke konumundan çıktı," diyor.

CHP'nin görüşü, Suriyeli muhaliflerin hem siyasi hem de silahlı örgütlenmesi konusunda hükümetin üstlendiği aktif rolün, Türkiye'nin bölge genelindeki konumunu sarstığı yönünde.

Korutürk, ana muhafelet partisinin çözüm önerisini, "Annan Planı çerçevesinde, askeri müdahale olmadan barışçı bir çözüme kavuşulması ve Esed'ın ikna edilmesi" şeklinde özetliyor.

Türk hükümeti, Annan Planını prensip olarak başından beri desteklemekle birlikte, planın Suriye'deki şiddete son verme kapasitesinden şüphe duyduğunu da her fırsatta yineliyor.

SES Türkiye'nin sorularını yanıtlayan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Selçuk Ünal, planın yürürlüğe girmesinden bu yana 1.500'den fazla kişinin öldüğüne dikkat çekerek, "Annan Planı sadece ateşkes anlamına gelmiyor," diyor.

Ünal, bundan sonrasının tamamen Esed yönetimine bağlı olduğunu ifade ediyor.

Türk yetkililer şimdilerde Suriye devlet başkanı için "Yemen Modeli"ni değerlendiriyor.

Bu yıl Yemen'de uygulanan Körfez İşbirliği Konseyi ve BM destekli geçiş sürecini temel alan model, Esed'in bir barış anlaşması kapsamında görevden ayrılmasını öngörüyor. Söz konusu anlaşma çerçevesinde Esed yargılanmaktan muaf tutulurken, geçici hükümetin yönetimini de yakın kurmayları üstlenecek. Ancak bu formülün Esed ve farklı görüşteki muhalif gruplar tarafından kabul görüp görmeyeceği belirsiz.