Analitik Bakış

Suriye'de yaşanan kriz sürecinin başında Şam yönetimini reform yapmaya ikna etmek için çabalayan Türkiye, bugün gelinen noktada artık net bir şekilde Suriyeli protestoculardan yana bir tavır ortaya koyarken, muhaliflere verdiği bu desteğe paralel olarak, ülkelerindeki şiddet olaylarından kaçan Suriyeli mültecilere de kucak açıyor.

Ancak Suriye'deki durumun istikrardan çok uzak olduğu düşünülürse, Türkiye'nin sığınma talebinde bulunanlara kapılarını daha uzunca bir müddet açık tutmak zorunda kalma olasılığı oldukça yüksek görünüyor.

Geçtiğimiz hafta Suriye'ye bir grup BM gözlemcisi gönderildi; fakat ortada Kofi Annan'ın arabuluculuğunda yapılan ateşkesin başarısız olduğunu düşündürten ciddi işaretler söz konusu.

Şayet ateşkes düşünüldüğü gibi başarısız olur ve taraflar yeniden silaha sarılırsa, Türkiye yeni bir Suriyeli mülteci akını ile karşı karşıya kalabilir. Bu noktada akla hemen "Bu mültecileri uzun vadede nasıl bir akibet bekliyor olacak?" sorusu geliyor.

Ankara'nın, Suriye'deki şiddet olaylarından kaçan vatandaşlara sınır kapılarını açık tutma kararı neticesinde Türkiye'ye sığınan Suriyelilerin sayısı 25 bini bulmuş durumda.

Krizin ilk dönemlerinde Ankara, sığınmacılara mülteci statüsü vermek yerine, onları "misafir" olarak nitelendirdi, ki bunun ardındaki ana fikir de, misafir konumundaki bu Suriyelilerin Türkiye'ye istedikleri gibi gelip gidebilecekleri idi.

Ancak hükümet, gelen ağır eleştiriler üzerine bu tutumunu değiştirerek, Kasım 2011'de Türkiye'deki Suriyelilere "geçici sığınma" hakkı tanıdı. Bu hak, tam bir mülteci statüsüne denk olmamakla birlikte, Suriye uyruklu kişilerin, kimlik belgesi olmadan da Türkiye'ye kabulüne ve Hatay'daki kampta konaklama ve temel ihtiyaçlarını karşılamalarına imkanı veriyor.

Şimdilik iyi bir çözüm gibi görünen geçici sığınma hakkı, Türkiye Ekonomik ve Sosyal Etüdler Vakfı (TESEV) Dış Politika Programı Direktörü Sabiha Şenyücel Gündoğar'a göre, "kalıcı bir çözüm olamaz."

SES Türkiye'ye konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan Gündoğar, "Türkiye, 1951 tarihli BM Mülteci Sözleşmesi'ne koyduğu çekinceler nedeniyle mülteci kabul edemez," diyor.

Öte yandan Suriye'deki olaylar sürdükçe, statüleri ve haklarıyla ilgili bu yasal belirsizlik, Hatay'daki kamplarda kalanlar açısından giderek daha büyük bir sorun haline geliyor. "Bu durum devam ederse, insanların mülteci statüsü alması gerekecek" diyen Gündoğar, bunun yasal açıdan Türkiye'de mümkün olmadığının altını çiziyor.

Üstelik söz konusu yasal engelin orta vadede çözülmesi de yakın bir ihtimal gibi görünmüyor. Konuyla ilgili görüşlerini aldığımız Helsinki Yurttaşlar Derneği Mülteci Programı'ndan Oktay Durukan, "Türkiye'de bir mülteci yasası bulunmadığını ve dolayısıyla da Türkiye tarafından bu konuda atılacak her adımın yasal belirsizlik doğurmasının kaçınılmaz olduğunu" belirtiyor.

Türkiye'ye sığınan binlerce Suriyeliye sağlanan konaklama imkanlarının aylık maliyeti 26,5 milyon lira civarında ve her geçen gün de artmaya devam ediyor. Diğer yandan, büyük çaplı yeni bir sığınmacı akını yaşanması kuvvetle muhtemel ve bu yüzden de bir acil durum planı yapılması gerektiği apaçık ortada.

Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, konuyla ilgili bir açıklamasında, Suriye'nin kuzeyinde uluslararası güçlerin denetiminde bir tampon bölge kurulabileceğini ifade etmişti; ancak bu tür bir politika, bölgede kuvvet konuşlandırılmasını gerektirecektir.

Durum böyleyken, Türkiye, binlerce Suriyeliye bir süre daha ev sahipliği yapmak durumunda kalacak gibi görünüyor. Bazı Batılı yetkililerin açıklamalarına değinen TESEV program direktörü Gündoğar, "Türkiye'nin bu kişileri uzun süre barındıracağına dair bir beklenti var, fakat bunun nasıl yapılacağı belirsiz," diyor.

Oktay Durukan ise sığınmacılara yönelik politikada bir değişiklik olacağını düşünmüyor. "Sığınmacı sayısı kritik bir seviyeye erişmiş değil; bu durum Suriye'deki gelişmelerin ne yönde seyredeğine bağlı. Türkiye'nin politikasında radikal bir değişiklik olacağını sanmıyorum. Ankara, Suriyeli muhaliflerin desteklenmesi konusunda oldukça kararlı."