Analitik Bakış

Binlerce insan, etnik Türklerin, Kasım 1989'da komünist rejimin çöküşünün sancılı başlangıcı kabul edilen protestolarından bu yana geçen 23 yılı kutlamak için, 19 Mayıs Cumartesi günü güneydeki Cebel kasabasında toplandı.

SES Türkiye'ye konuşan Semir Recep, "Bugün coşkuyla doluyum, çünkü demokrasiyi kutluyoruz." diyor. Recep, Uyanış Süreci sırasında memleketini terk etmek zorunda kalmış. "Evim hala orada ve geri gelip ziyaret edebileceğim için mutluyum."

Recep, Bulgaristan'da yaşayan 1,2 milyon Müslümanın, Haziran ve Ağustos 1989 arasında gerçekleşen ve daha sonra "büyük yolculuk" adı verilen süreçte topraklarını terk eden yaklaşık 360 bin bireyinden birisi. Büyük yolculuktan önce, bu halkın Türk-Arapça isimlerini Bulgar isimleriyle değiştirme amaçlı beş yıllık kapsamlı bir Uyanış Süreci kampanyası yürütülmüştü.

Bazıları bu sürecin ekonomik nedenlerden kaynaklandığını ileri sürüyor - bir kriz baş göstermişti ve milliyetçiliği kışkırtmak iktidardaki Komünist Parti'nin elini güçlendirmesine yardım edecekti. Diğerleriyse, bunun ülkedeki etnik Türk sayısındaki artışla ilgili kaygılarla ilgili olduğunu söylüyor. Üçüncü bir teoriyse, bunun, başarılı olduğu takdirde eski Sovyetler Birliği'nin kendi azınlık sorunlarını halletmek için kullanacağı bir deney olduğu yönünde.

Nedeni ne olursa olsun, Müslümanlar bu uygulamaya ilk yıllarda dağınık şekilde görülen, ancak daha sonra organize hale gelip 1989 yılındaki "Mayıs olaylarıyla" tepe noktasına ulaşan sert protestolarla tepki verdi. Zorla asimilasyonla geçen bu beş yıl içinde, düzinelerce insan öldürüldü, yüzlercesi hapse atıldı ve binlercesi de çoğu geri dönmemek üzere evlerini terk etmeye zorlandı.

İsim konusunun hassasiyeti nedeniyle SES Türkiye'ye adını sadece Fikret olarak veren bir kişi, "Sürgün edildik. Bize zorla, üzerinde yeni adlarımızın yazılı olduğu yeni pasaportlar verdiler ve bunları istemiyorsak gitmemizi söylediler." diyerek şöyle devam ediyor: "Benim kendi adım var, neden değiştirdiler ki?"

Gerginlik tehlikeli derecede yükselip pek çok kişi muhalefeti açıkça belirtince -ve bunun sonucu istenmeyen bir biçimde uluslararası alanda ilgi çekilince- yetkililer Türkiye'yi Bulgaristan "ile arasındaki sınırları açmaya" ve isteyen herkesin buraya gidip yaşamasına izin vermeye çağırdı. Böylece, aralarında en önemli aktivistlerden bazılarının da aldığı yüz binlerce zorla sürülmüş "turist" ülkeyi terk etti.

Geride kalan pek çok kişi için, 19 Mayıs üzüntüyle anılacak bir gün. Aynı şekilde soyadını vermek istemeyen İsmail, SES Türkiye'ye şunları söylüyor: "Geçmişe geri gitmek istemiyorum; onlar [komünist rejim] hayatımı mahvetti. Yıllarca hapiste yattım, çalışmama izin verilmedi. Burada, o günleri hatırladığımda titriyorum."

Bu yılın başlarında, Bulgaristan parlamentosu Uyanış Sürecini kınayan bir bildiri yayınladı. Ancak İsmail bundan etkilenmemiş. "Tek bir bildirinin hiçbir anlamı yok ... Çektiğim acıları hiçbir maddiyat telafi edemez." diyor, İsmail.

"Siyasiler geçmişi insanların zihinleriyle oynamak için kullanıyor. Kendi siyasi amaçları için insanları o karanlık günlere geri döndürmemeliler." diye de ekliyor.

Cebel'de Cumartesi günü düzenlenen anma töreninde, ana etnik Türk Haklar ve Özgürlükler Hareketi'nden siyasiler bu fırsatı gelecek yıl yapılacak senel seçimlerdeki hedeflerini ve seçim vaatlerini sıralamak için kullandı.

"Her şey siyaset yüzünden oldu. Arkadaşlarım vardı - Bulgar arkadaşlarım, Türk arkadaşlarım. Adımın ne olduğu kimsenin umrunda değildi. Bu hayatta önemli olan şey insanlık ve dostluktur. Onlar da bunu kendi gündemleri ve çıkarları için yok etti." diyerek Fikret, çantasını alıp Türkiye'ye geri dönen otobüsün yolunu tutuyor.