Analitik Bakış

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, Türk Silahlı Kuvvetleri'ne ait bir savaş uçağının geçtiğimiz hafta Suriyeli kuvvetler tarafından vurularak düşürülmesinin ardından, 26 Haziran Salı günü Esed yönetimini hedef alan bir açıklama yaparak, bundan böyle askeri angajman kurallarının değiştiği ve artık sınır bölgesinde hiçbir askeri hataya tolerans gösterilmeyeceği uyarısında bulundu.

Konuya ilişkin görüşlerini aldığımız German Marshall Fund Türkiye programı direktörü Dr. Joshua Walker, "Türkiye'ye yönelik bu düşmanca harekete binaen, Türkiye sınırı ve çevresi, Suriye ordusu askerleri için artık güvenli olmaktan çıkmıştır. Bu da rutin hataların artık daha büyük önem taşıyacağı anlamına geliyor, ki her iki taraf da birbirini provoke etmemek adına çok dikkatli hareket etmeli," diyor.

Partisinin meclis grup toplantısında AK Partili milletvekilleri ve Arap diplomatlara hitaben konuşan Erdoğan, Türkiye'nin niyetini net bir şekilde ortaya koydu.

Erdoğan, "Bundan böyle Suriye'den Türkiye sınırına güvenlik riski ve tehlikesi oluşturacak şekilde yaklaşan her askeri unsur tehdit olarak değerlendirilecek ve askeri hedef olarak muamele görecektir. Buradan Suriye rejimini bir hata yapmaması, Türkiye'nin kararlılığını ve dirayetini sınamaması konusunda uyarıyorum," dedi.

Türkiye'nin Suriye ile 900 kilometrelik bir sınırı var. Şam yönetimi, Türk jetinin Suriye hava sahası içinde vurulduğunda ısrar ederken, Ankara, olayın uluslararası sularda gerçekleştiğini öne sürüyor.

Öte yandan Başbakan Yardımcısı Bülent Arınç da Pazartesi günü yaptığı bir açıklamada, düşen uçağı arayan bir diğer Türk uçağına Suriyeli güçler tarafından ateş açıldığını bildirdi. "Olayın duyulması üzerine Dışişleri Bakanlığımız ve Genelkurmay Başkanlığımız Suriyeli yetkilileri aramış ve bu arama üzerine de taciz derhal kesilmiştir," diyen Arınç, uçağın isabet alıp almadığına dair herhangi bir bilgi vermedi.

Başbakan Erdoğan'ın konuşmasında ayrıca Suriye helikopterlerinin son dönemde Türk havasını beş kez ihlal ettiği, ancak Türkiye'nin bu ihlallere standart uygulamalar dışında bir karşılık vermediğinin de altı çizildi.

SES Türkiye'nin sorularını yanıtlayan Dışişleri Bakanlığı Stratejik Araştırmalar Merkezi (SAM) eski başkanı, deneyimli diplomat Murat Bilhan, "Komşu ülkeler, hava sahası ihlalinin sebebi ne olursa olsun birbirlerinin uçaklarını uyarı ya da soruşturma olmadan düşürmez. Angajman kuralları bu sebeple var. Ancak bu kurallar yanlışlıkla dahi Türk sınırına yaklaşan Suriye uçakları için artık geçerli olmayacak," dedi.

Resmi rakamlara göre, 1 Ocak 2012'den bu yana Türk hava sahasının tam 114 kez ihlal edildiği ve bunlardan beşinin Suriye tarafından gerçekleştirildiği bildiriliyor.

Şu anda Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) Başkan Yardımcısı olarak görev yapan Bilhan, sözlerine şöyle devam etti: "Elbette Hava Kuvvetlerimiz Suriye'nin yaptığı gibi bu uçakları düşürmedi, çünkü radarlar sayesinde uçağın kime ait olduğunu belirleyebiliyoruz. ... En kötü olasılıkla o uçakları inişe zorlayıp incelemeye alabilirsiniz. Türkiye ilk kez belli bir ülkeye karşı angajman kurallarını değiştiriyor."

Emekli büyükelçi, "Ancak bu bir savaş uyarısı değil. Suriye bize saldırmadığı sürece hiçbir şey olmaz," diye de ekledi.

Walker ise Erdoğan'ın konuşmasında kullandığı dili "çarpıcı" olarak nitelendirmekle birlikte, "Esed söz konusu olunca eylemin sözcüklerden daha etkili olduğunu" düşünüyor:

"Ankara, 1990'larda Öcalan'ın Suriye'den gönderilmesi için yaptığı gibi ordusunu seferber etmezse, Şam yönetiminin bu uyarılara kulak asacağını sanmıyorum."

Diğer yandan Türk basınında yer alan haberlerde Salı gecesi Suriye sınırına önemli miktarda takviye kuvvet sevkedildiği belirtilse de, resmi makamlardan henüz bir doğrulama gelmedi.

Daha önce Türkiye-Suriye Dostluk Grubuna başkanlık eden MHP Genel Başkan Yardımcısı Mehmet Şandır ise, SES Türkiye'ye yaptığı açıklamada, hükümete "ülkeyi Suriye ile savaşa sürüklemeden önce diğer tüm yolları deneme" çağrısında bulundu.

"Türkiye'de herkes bu olanlardan ötürü Suriye'ye öfkeli ve üzgün," diyen Şandır, "Siyasetçiler olarak, milli güvenlikle ilgili bu tür hassas meselelerde hükümetin yanındayız," mesajı verdi.