Analitik Bakış

Tülay Ersu, sohbet eden kadınların yanından ayrılarak yoldan geçmekte olan bir komşusuna selam veriyor. Ersu’nun solundan aksak adımlarla yaşlı bir nine geçerken, çocuklar da kurumuş çamurdan yaptıkları bir kalenin etrafında koşuşturarak oyun oynuyor.

Sağ tarafta ise, görünüm itibarıyla birbirinden ayırt etmesi zor diyebileceğimiz, sıra sıra geçici deprem konutları uzanıyor.

Burası Van’ın Kevenli köyü. 23 Ekim ve 9 Kasım tarihlerinde 7.2 ve 5.6 şiddetinde iki büyük depremle sarsılan, on binlerce kişinin evsiz kaldığı ve yaşamlarının ciddi bir değişime uğradığı kentte, depremzedeler için kurulan 25 geçici konut yerleşkesinden birindeyiz.

Tülay Ersu, depremin travmatik etkilerini hâlâ taşıyan, her artçı sarsıntıyla birlikte o korku dolu anları yeniden yaşıyormuş gibi hisseden pek çok kadından sadece biri.

“Her artçı şokta çocuklarımı da alıp konteynerden dışarı fırlıyorum. Elimde olmadan yapıyorum bunu. Hâlâ korkuyorum. Deprem beni psikolojik açıdan gerçekten çok kötü etkiledi,” diye anlatıyor durumunu Ersu.

Bölgede travma sonrası stres bozukluğu belirtilerinden yakınan kadınların tam sayısı bilinmiyor ve bu tür şikayetleri olan kadınlara sunulan yerinde destek hizmeti de kısıtlı.

Kırşehir Devlet Hastanesi’nde görevli klinik psikolog Ali İhsan Yaka ise deprem bölgesindeki kadınların bazılarının “çifte travma” yaşıyor olabileceğini düşünüyor.

SES Türkiye' nin konuyla ilgili sorularını yanıtlayan Yaka, bu görüşünü şöyle özetliyor: “Bu kadınlar, depremden önce kendi evlerinde yaşıyordu. Ancak depremde kimileri aile bireylerinin ölümüne tanık oldu veya yaralandı. Yaşadıkları ilk travma buydu. İkinci travma ise önce çadıra, oradan da konteyner evlere olmak üzere iki kez yer değiştirmek zorunda kalmalarından kaynaklandı.”

Eşitlik ve kadın hakları mücadelesi Türkiye’nin her yerinde devam ederken, ataerkil bir yapıya sahip olan Doğu ve Güneydoğu Anadolu da bu bakımdan istisna teşkil etmiyor. Bununla birlikte, bölgede kadınlar genel olarak ev ortamına hapsolmuş durumda, ki bu ortamın da deprem sonrasında ciddi bir değişim geçirdiği aşikar.

Kadın Merkezi (KAMER) Vakfı Van temsilcisi Sacide Akkaya, genel tabloyu şöyle özetliyor: “Burada kadınlar, erkeklere göre ikinci sınıf insan muamelesi görüyor; ama depremin tüm yükünü de onlar çekiyor.”

Deprem yüzünden evlerini bırakıp çadırlarda yaşamak zorunda kalan Vanlı kadınlar, ısınma ve su gibi temel ihtiyaçların karşılanamadığı bir ortamda, üstelik ağır kış koşulları altında, kalabalık ailelerine bakmaya devam etti.

“Deprem bitince kadınlar yine ev işleri ile başbaşa kaldı. Ama evlerini kaybettikleri için yemek pişirececek, bulaşık yıkayacak imkanlardan mahrum oldular. Hatta ailecek bir ay boyunca banyo yapamadıkları oldu,” diyor Akkaya.

Çadırlardan çıkıp geçici konutlara geçiş süreci de kadınlar için sancılı oldu. Aileler, yanyana kurulmuş konteyner evlere rastgele yerleştirildiklerinden, bu durum komşuluk açısından sıkıntı yarattı. İnsanlar, kendi evlerinden oldukça uzakta bir yerde, üstelik tanımadıkları insanlarla yaşamak zorunda kaldı.

Nitekim Van Belediyesi Kadın Sorunlarını Araştırma ve Uygulama Merkezi’nde görevli sosyolog Ceyhan Timur da, kadınların bu geçici konutlarda başkalarıyla dostluk, komşuluk ve yardımlaşma ilişkileri kurmasının zor olduğundan bahsediyor.

“Kadınların, geçici deprem konutlarında birbirleriyle uzun süreli ilişkiler kurabilme ihtimali zayıf. Sonuçta farklı görüş, altyapı ve inançlara sahip bir sürü insan buralarda yanyana yaşamaya mecbur kalıyor. Bu tür durumlarda insanlar arasında çatışmalar yaşanması ihtimali var,” diyen Timur, şöyle diyor:

“Pek çok kadın, mahremiyetlerinin kalmadığından şikayetçi. Hatta bazıları sözlü tacize uğradıklarını, erkeklerin bakışlarından korktuklarını söylüyor.”

Kevenli’deki deprem konutlarında kalan Tülay Ersu ise, burada kendini güvende hissettiğini söyleyerek, başını sokacak bir evi olduğu için şükrediyor. Polis bölgede devriye gezdiği için, burada yaşayanlar hırsızlık ve benzeri durumlara karşı korunuyor.

Ancak yine de evini kaybeden ve hiçbir gelir kaynağı olmayan Ersu için, gelecek belirsizliğini koruyor.

“Üç tane çocuğum var. Kocam 10 sene hapis cezası aldığı için cezaevinde. Bana sahip çıkacak kimsem yok. Yiyecek alacak param yok. Temizlikçi olarak iş bakıyorum, ama Van’daki insanların çoğu işsiz.”

Ersu’nun durumu, Kevenli’deki genel tablodan farklı değil. Bölgede yaşayanların hepsi yoksul ve kadınlar, eğitimsiz olduklarından iş bulmakta zorlanıyor.

Eski oturduğu yerdeki komşuları, depremde evi yıkılan Ersu’ya yiyecek ve çadır yardımında bulunmuş. Şimdi ise geçici konutlardaki yeni komşularının da maddi sıkıntı içinde olduğunu söyleyen Ersu, durumları olsa onlar da yardım ederdi, diyor.